«Վավերացնում եմ»
Հայաստանի Հանրապետության
Նախագահ Ռ. Քոչարյան
19 դեկտեմբերի 2002 թ.
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
5 դեկտեմբերի 2002 թվականի N 1931-Ն
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏՈՒՄ ՊԵՏԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՆԵՐՔՈ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՓԱԹԵԹԻ ՀԵՏԱԳԱ ԲԱՐԵԼԱՎՄԱՆ ԾՐԱԳՐԻՆ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏԱԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
Հաշվի առնելով Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության ոլորտում պետական նպատակային ծրագրերի հետագա բարելավման անհրաժեշտությունը` գերակայությունների հստակեցման և համավճարների ներդրման նպատակով Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.
1. Հավանություն տալ Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության ոլորտում պետական նպատակային ծրագրերի ներքո հիմնական ծառայությունների փաթեթի հետագա բարելավման ծրագրին և միջոցառումների ժամանակացույցին` համաձայն հավելվածի:
2. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:
Հայաստանի Հանրապետության |
Ա. Մարգարյան |
|
Հավելված ՀՀ կառավարության 2002 թվականի դեկտեմբերի 5-ի N 1931-Ն որոշման |
Ծ Ր Ա Գ Ի Ր
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏՈՒՄ ՊԵՏԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՆԵՐՔՈ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՓԱԹԵԹԻ ՀԵՏԱԳԱ ԲԱՐԵԼԱՎՄԱՆ
Առողջապահության բնագավառում հիմնական ծառայությունների փաթեթը (այսուհետ` ծառայությունների փաթեթ) ներառում է սոցիալական նշանակություն ունեցող մի շարք հիվանդությունների բուժական և անվճարունակ (անապահով) խավերի առողջապահական խնդիրների լուծման միջոցառումներ: Պետական պատվերի շրջանակներից դուրս բուժման փոխհատուցումն իրականացվում է բնակչության կողմից:
Վերջին տարիներին ծառայությունների փաթեթն անհրաժեշտաբար մշտապես փոփոխության է ենթարկվել, ինչն անորոշություն է առաջացրել ինչպես բնակչության, այնպես էլ բուժօգնություն իրականացնողների շրջանում: Սա վերաբերում է հատկապես այն փոփոխություններին, որոնք արմատապես փոխում են մոտեցումները: Այսպես, 1997-1998 թվականների մասնագիտացված ամբուլատոր բուժօգնությունը (բացի սոցիալապես անապահով խմբերից) կատարվում էր ամբողջությամբ վճարովի հիմունքներով, 1999-2000 թվականներին այն ամբողջ ծավալով հայտարարվեց անվճար: 1997-1998 թվականներին երեխաների հիվանդանոցային բուժօգնությունը անվճար էր` 0-8 տարեկան երեխաների, 1999-2000 թվականներին` 0-15, 2001 թվականին` 0-3, իսկ 2002 թվականին մինչև 7 տարեկան երեխաների համար:
Տարիներ շարունակ, ելնելով Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի սղությունից, կարծես թե փորձ է արվել կրճատել առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերը, և ավելի իրատեսական խնդիրներ են առաջադրվել, սակայն, ըստ էության, պարզապես ծրագրերի մեջ մասնակի վերադասավորում է տեղի ունեցել և անապահով խավերի մեջ հստակ չէ գերակայությունը իրական կարիքավորների ընտրության առումով: Բյուջեի սղության պայմաններում ծառայությունների փաթեթում ընդգրկված են այնպիսի թանկ արժեք ունեցող ծրագրեր, ինչպիսիք են`
քրոնիկ հոգեկան հիվանդների խնամքը, որն ավելի շատ խնամք է պահանջում, քան բուժում,
զորակոչային տարիքի անձանց կրկնակի կամ եռակի փորձաքննությունը,
ամբուլատոր-պոլիկլինիկական ծառայության աշխատանքային ժամերին շտապ բժշկական օգնության կանչերը,
երկարատև հիվանդանոցային բուժօգնություն պահանջող դեպքերը, որոնք կարող են հետևել անհետաձգելի բուժօգնության վիճակներին և այլն:
Առողջապահության ընդհանուր ծախսերում ցածր է վճարովի ծառայություններից առաջացող պաշտոնական եկամուտների դերը, իսկ ոչ պաշտոնական վճարումները` ըստ որոշ գնահատականների, դեռևս համատարած բնույթ են կրում:
Ծառայությունների փաթեթի ֆինանսավորման մեխանիզմների ներդրման և իրականացման 4 տարվա փորձը ցույց է տվել, որ այն կատարյալ չէ, իրականում չի երաշխավորում անվճար բուժօգնությունը, չի նպաստում առողջապահության զարգացմանը, բնակչության և բուժաշխատողների շրջանում վստահություն չի ներշնչում: Այսպիսի եզրահանգումների հիմնական պատճառներն են`
Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի միջոցների տրամադրման պարտավորությունների ոչ հստակ սահմանումը և շարունակական բնույթ կրող եռամսյակային անհամամասնություններն ու թերֆինանսավորումը,
պետական նպատակային ծրագրերի ծավալների չարդարացված ռեսուրսային ապահովվածությունը,
միջոցների ոչ արդյունավետ օգտագործումը և որակի վերահսկման համակարգի անկատարությունը,
կանխարգելիչ և բուժական միջոցառումների արդյունավետության գնահատման ու փոխհատուցման օբյեկտիվ չափանիշների բացակայությունը:
Հետևաբար, ծառայությունների փաթեթի հետագա բարեփոխումների հիմնական ուղղություններն են`
հիվանդությունների ծավալների հստակեցումը և համավճարների ներդրումը,
կանխարգելիչ և բուժական միջոցառումների հասցեականությունը բնակչության անվճարունակ խմբերի առողջության պահպանման խնդիրներին,
կլինիկական ուղեցույցների և բուժման ստանդարտների մշակումն ու ներդրումը,
կլինիկատնտեսագիտական ստանդարտների և ծառայությունների դիմաց փոխհատուցման օբյեկտիվ չափանիշների մշակումն ու ներդրումը,
բժշկական ապահովագրական մեխանիզմների ներդրումը:
Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունն առաջարկում է ծառայությունների փաթեթի հետագա բարեփոխումների և ձևավորման հետևյալ նպատակները`
պահպանել սոցիալական օպտիմալ ուղղվածություն,
ծառայությունների փաթեթն առավել համապատասխանեցնել գերակայություններին, առկա ռեսուրսներին և բարելավել բուժօգնության մատչելիությունը,
սահմանել պետական պատվերի ծրագրերը` ելնելով իրական գներից և բնակչության կողմից ուղղակի վճարումների փաստից,
սահմանել առողջապահական ռեսուրսների նպատակային համավճարներ` առավել արդյունավետ օգտագործումը, պետության բեռը թեթևացնելու և լրացուցիչ պաշտոնական ռեսուրսներ ներգրավելու համար:
ԱՌԱՋԱՐԿՆԵՐ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՓԱԹԵԹԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
Առողջության առաջնային պահպանման ոլորտ
Ամբուլատոր-պոլիկլինիկական օղակի հետագա զարգացումը համարվում է կարևորագույն գերակայություն: Այն նպատակաուղղված է լինելու բուժօգնության առաջնային օղակը բնակչությանը մոտեցնելուն և մատչելի դարձնելուն, հիմնական միջոցառումները հիվանդությունների կանխարգելմանն ու վաղ ախտորոշմանը բևեռելուն, հիվանդանոցային համակարգի բեռը թեթևացնելուն: Հետագա տարիների ընթացքում ամբուլատոր-պոլիկլինիկական համակարգի ֆինանսավորման տեսակարար կշիռը Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեից բուժօգնության ընդհանուր ֆինանսավորման ծավալում պետք է աստիճանաբար աճի և կազմի ոչ պակաս, քան դրա 40 տոկոսը:
Ամբուլատոր-պոլիկլինիկական օղակի զարգացման հիմնական ուղղությունը ընտանեկան բժշկության համակարգի ներդրումն է, որն աստիճանաբար` մոտ 15 տարվա ընթացքում, փոխարինելու է ներկայիս` համեմատաբար ուռճացված ամբուլատոր-պոլիկլինիկական համակարգին: Ընտանեկան բժիշկն իր գիտելիքներով փոխարինելու է ոչ միայն տեղամասային բժշկին, այլև մասամբ ներկայիս պոլիկլինիկական նեղ մասնագետներին: Նա պետք է իրականացնի մեծ ծավալի կանխարգելիչ և բուժական միջոցառումներ, որն իրապես նվազեցնելու է ավելորդ թանկ արժեք ունեցող հետազոտությունների, կոնսուլտացիաների ու հիվանդանոցային դեպքերի տեսակարար կշիռը: Հետևաբար, ելնելով ընտանեկան բժշկի ավելի լայն գործառույթներից, և այն փաստից, որ նա սպասարկելու է երեխաներին ու մեծերին, առաջարկվում է նրա կողմից սպասարկվող բնակչության համար տրվող` ըստ մարդաշնչի (per capita), ֆինանսավորման ծավալը միջինացվի ու ավելացվի, որպեսզի այդ գումարը փոխհատուցի առաջնային բուժօգնության և կանխարգելիչ միջոցառումների ծառայությունների հիմնական փաթեթը, իսկ այդ փաթեթից դուրս ծառայությունների դիմաց առաջարկվում է ներդնել համավճարներ:
ՀԻՎԱՆԴԱՆՈՑԱՅԻՆ ԲՈՒԺՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ
Իրավիճակը շատ ավելի բարդ է սոցիալապես անապահով խավերի հիվանդանոցային բուժօգնության կազմակերպման խնդրում: 1999-2000 թվականներին բացառապես անվճար հիվանդանոցների փորձարարական մոդելը չնայած ապահովում էր բավարար մատչելիություն, սակայն անկատար էր հոսպիտալացվող դեպքերի նպատակահարմարության և գերբեռնվածության զսպող մեխանիզմների առումով: Այս ոլորտում բարեփոխումները դժվար են ընթանում համարյա բոլոր նախկին խորհրդային երկրներում, և պարզ լուծումներ չեն ակնկալվում: Այս ոլորտում բարեփոխումների համար անհրաժեշտ են հետևյալ միջոցառումները`
Գերակայությունների արժևորում և ծրագրերի մշակման իրատեսական մոտեցումներ: Ծառայությունների փաթեթում հիվանդությունները և սոցիալապես անապահով խմբերը ընդգրկելիս, պետք է հաշվի առնել իրական ռեսուրսային ապահովվածությունը: Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2001 թվականի մարտի 30-ի «2001 թվականին պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» N 255 որոշմամբ հաստատվել է երաշխավորված անվճար բժշկական օգնության կազմակերպման և սպասարկման կարգ, որով սահմանվել են պետության կողմից երաշխավորված անվճար բուժօգնություն ու սպասարկում ստանալու իրավունք ունեցող առանձին (հատուկ) խմբերը և որտեղ ամրագրված է, որ սոցիալապես անապահով, այսինքն աղքատության (ընտանեկան) նպաստի համակարգում ընդգրկված, ինչպես նաև առանձին (հատուկ) խմբերի պատկանող անձինք` 1-ին, 2-րդ և 3-րդ խմբերի հաշմանդամներ, միայնակ մայրեր և ծնողազուրկ երեխաներ, զոհված ազատամարտիկների ընտանիքի անդամներ և այլն, իրավունք ունեն ստանալու պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնություն ու սպասարկում: 2001 թվականին առաջին անգամ ծառայությունների փաթեթում ընդգրկվեցին նաև աղքատության (ընտանեկան) նպաստի համակարգում ներառված անձինք (ընդգրկման բալային սահմանը որոշում է ՀՀ ԱՆ-ը ՀՀ ՍԱՆ-ի հետ համատեղ): Արդյունքում, ֆինանսավորման միևնույն մակարդակի պարագայում պետության կողմից երաշխավորված անվճար բուժօգնություն ստացող սոցիալապես անապահով խմբերում ընդգրկված բնակիչների թիվը 200.000-ից դարձավ մոտավորապես 600.000: Հնարավոր են նաև միևնույն անձանց տարբեր խմբերում ընդգրկվելու դեպքերը: Հետևաբար, ընտանեկան նպաստների համակարգի հետագա բարեփոխումները և քաղաքացիների անհատական ծածկանիշերի ներդրման հետ մեկտեղ կարիք կառաջանա պետական աջակցությունը առավել հասցեականացնել իրական կարիքավոր խավերին:
Հիվանդությունների հնարավոր դեպքերի ծավալների հստակեցում և մրցութային եղանակով պետական պատվերի տեղադրում սահմանափակ թվով հիվանդանոցներում:
Այս միջոցառումը հնարավորություն կընձեռի ապահովել վերահսկողությունը ծառայությունների նկատմամբ և բարձրացնել դրա արդյունավետությունը:
Հաշվի առնելով առողջապահական ծախսերի մեջ բնակչության մասնակցության մեծ ծավալները և ոչ պաշտոնական վճարումների տարածվածության մակարդակը, առաջարկվում է 2003 թվականի երկրորդ եռամսյակից տեղադրել համավճարների ներդրման փորձնական մեխանիզմներ:
Համավճարներ կկիրառվեն պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնության և սպասարկման շրջանակներում իրականացվող բուժօգնության ծախսերը բնակչության կողմից մասնակի փոխհատուցմամբ, որի ծավալը որոշվում է բժշկական օգնության համար անհրաժեշտ իրական ծախսերի ու պետության կողմից նախատեսվող ծախսերի տարբերությամբ (դեֆիցիտ): Առաջարկվում է 2003 թվականի երկրորդ եռամսյակում փորձնական կարգով համավճարներ ներդնել և կիրառել հիվանդանոցային բուժօգնության ծառայություններում տարափոխիկ, սեռական, մաշկային, մանկաբարձագինեկոլոգիական, այդ թվում` ծննդօգնության և նարկոլոգիական հիվանդությունների բուժման ուղղություններում, ինչպես նաև հաճախումների հետ կապված համավճարներ: Համավճարները նպատակ ունեն նաև ծածկելու դեղորայքային իրական ծախսերի դեֆիցիտը: Նպատակահարմար է համավճարները սահմանել հաստատագրված գումարների տեսքով, ինչը ենթակա է փոփոխման` ելնելով պետության կողմից իրականացվող իրական ֆինանսավորման մակարդակից (համավճարի ավելացման միտումով): Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունը, տնտեսագիտական հաշվարկների հիման վրա, մինչև 2003 թվականի ապրիլ ամիսը Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն կներկայացնի կոնկրետ առաջարկություններ համավճարների չափերի վերաբերյալ:
Երաշխավորելով պետության որոշակի մասնակցությունը համավճարի ներդրումը պետական նպատակային ծրագրերում որպես բաղկացուցիչ մաս, կնպաստի պետության բեռի թեթևացմանը, հետևաբար, առողջապահական ծրագրերի ընդլայնմանը` պետական նպատակային ծրագրերում: Ոչ պաշտոնական վճարները կրճատելու և բուժօգնության որակը բարձրացնելու նպատակով համավճարից ստացվող եկամուտները նպատակահարմար է ուղղել բուժանձնակազմի վարձատրմանն ու դեղորայքի ձեռքբերման համար կատարվող ծախսերին:
Համավճարի և վճարովի բուժօգնության կարևոր պայմաններից է նաև բուժօգնության պահանջարկի կարգավորումը բուժօգնության տարբեր մակարդակներում: Համավճարների ներդրումը կնպաստի հիվանդանոցային բուժօգնության պահանջարկի իջեցմանը, և դեպքերի որոշ մասը կտեղափոխվի ամբուլատոր-պոլիկլինիկական օղակ: Համավճարների կիրառումը նպաստավոր պայմաններ կստեղծի նաև առողջապահության ոլորտում` իրատեսական բյուջետային քաղաքականության ձևավորման և իրականացման ուղղությամբ:
Ծառայությունների փաթեթի հետագա բարելավման և համավճարների ներդրման միջոցառումների ժամանակացույց
NN ը/կ | Գործողությունը | Կատարման ժամկետը | Պատասխանատուն |
1. | Անհատական ծածկանիշերի համակարգի ներդրման հետ մեկտեղ` առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերում ընդգրկվող սոցիալապես անապահով խմբերի հստակեցում և սահմանում | 2003 թվականի ընթացքում | ՀՀ առողջապահության նախարարություն ՀՀ սոցիալական ապահովության նախարարություն |
2. | Իրական ծախսերի վրա հիմնված առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերում ընդգրկվող հիվանդությունների խմբերի հստակեցում | 2003 թվականի ընթացքում | ՀՀ առողջապահության նախարարություն |
3. | Համավճարների փորձնական ներդրում | 2003 թվականի մայիսից | ՀՀ առողջապահության նախարարություն |
Հայաստանի Հանրապետության կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարար |
Մ. Թոփուզյան |
![loading...](/static/img/loader.gif)